6 Mayıs 2019 Pazartesi

Ermenilerin Kiliselerinin Tamiri Hakkında / Reconstruction of the Armenian Churches in the Ismail Town



Osmanlı Devleti temelde İslami kurallara göre yönetilen bir devletti. Bunun için de devletin içerisinde yaşayan Müslüman olmayan gruplar zımmi statüsünde devletin koruması altındaydı. İslam devletine vergi vermeyi kabul eden ve devletin temel kurallarına uymayı taahhüt eden Hristiyan ve Yahudiler bu statüden yararlanabiliyordu[1]. Hristiyanlar ve Yahudiler kendi ibadet yerlerinde özgürce ibadet ettikleri gibi kendi okullarını da açmışlardır[2]. Osmanlı Devleti Müslümanların olduğu gibi gayri Müslimlerin de ibadet etmeleri konusunda gerekli özgürlük ortamını oluşturmuştur. Onlara hoşgörü ile yaklaşmıştır. Bilhassa Balkan toplumları Osmanlı Devleti’nin bu hoşgörülü yaklaşımı karşısında çok memnun kalmışlardır. 

Fatih’in Balkanlar’da fetihlerine hız verdiği yıllarda Sırbistan kralı Brankoviç Fatih’e “savaşı kazanırsanız dinimiz hakkında ne tedbir alacaksınız” diye sorduğu zaman, Fatih Brankoviç’e “her mescidin yakınında bir de kilise bulacaksınız. Herkes inandığı gibi ibadet edecek” cevabını vermiştir. Oysa Macar kralı Hunyadi Yanoş, Ortodoksları Katolik olmaya zorlamıştı. 1669’da Osmanlıların eline geçen Girit Adasındaki Rumlar dini inançlarında serbest bırakılmış ve ibadetlerine asla dokunulmamıştır. Venedik ise burada Rumlar arasında Katolik propagandası yaparak Katolikliğin yayılması için Rumlara baskı uygulamıştı[3]. Fakat Osmanlı Devleti egemen olduğu yerlerde inançlara karışmayarak fermanlarla düzenlenen kişisel hak ve özgürlüklerin yerel yöneticiler tarafından ihlal edilmesine müsaade etmemiştir. Mesela I. Ahmed döneminde 1613 sonlarında Şam Beylerbeyi ve Kudüs-i şerif kadısına gönderilen bir hükümde burada bulunan din adamları ve gayr-i Müslim taifesinin rencide edilmemesi bunlara ‘Ahidnâme-i Hümâyûn’a göre davranılması istenmektedir. Ayrıca bunların kanun-ı kadim üzre devlet koruması altında olduğu da hatırlatılmaktadır[4].      

Osmanlı Devleti Ermenileri hiç bir zaman ikinci sınıf vatandaş olarak görmemiştir. İsmail Kasabasında yaşayan Ermenilerin Kiliselerinin tamiri ile ilgili bir belge. Bu ve buna benzer Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivinde yüzlerce belge bulunmaktadır. 

(BOA, C.ADL, 5443, 12 Ağustos 1762)





[1] Justin McCarthy, The Ottoman Turks, Longman Press, New York, 1997, s. 127.
[2] Ammon Cohen, “The Ottoman Approach to Christians and Christianity in Sixteenth-Century Jerusalem”, Islam and Christian-Muslim Relations, Vol. 7, Issue 2, (1996), s. 211.
[3] Murat Akgündüz, “Osmanlı Devletin’de Gayrimüslimlere Tanınan İbadet Hürriyeti”, İslam Medeniyetinde Birlikte Yaşama Tecrübesi, Şanlıurfa, 2008, s. 151-153.
[4] Serap Mumcu, Venedik Baylosu’nun Defterleri (1589-1684), Edizioni Ca’ Foscari – Digital Publishing, Venezia, 2014, s. 14

Diğer Makaleler