KİTABİYAT


Suraiya Faroqhi, Devletle Başa Çıkmak, Alfa Yayınları, İstanbul, 2016.

Osmanlı Toplum yapısı üzerine bir çok çalışmaları bulunan Suraiya Faroqhi tarafından kaleme alınan bu eser yazarın daha önce yayınlamış olduğu makalelerin bir araya getirilmiş halidir. Eserde Osmanlı tarihi ile ilgili birçok konu aydınlatılmaya çalışılmıştır. Toplumsal gerilemenin bir unsuru olarak suç, suçlu ve suç hikayeleri arşiv kaynakları esas alınarak incelenmeye çalışılmıştır. Bunların dışında ayrıca eserde;
  • Osmanlı toplumunun taşradan merkeze nasıl teşkilatlandığını, merkez taşra ilişkisinin işleyişini,
  • Vergi mükellefi olan kimselerin sorumluluklarını,
  • Vergi toplayanlar ile reaya arasındaki sorunları,
  • Kadı ile merkez, reaya ile merkez arasındaki iletişim ağlarını,
  • Davacının dilekçesini takdim şeklini,
  • Hak arama yöntemlerini,
  • Reayanın askeri sınıfa geçme arzusu,
  • Kalpazanlık,
  • Eşkiyalar, eşkiyalar ve otorite
  • Eşkiyalar ile baş etme çabaları, Kalelerin inşası,
  • Anadolu kırsalında yaşanan siyasi gerilimler,
  • Zaviyelerin durumu ve toplumdaki konumu gibi daha bir çok toplumsal konuya değinilmiştir. 
*             *          *              *

Rifa'at Ali Abou el-Haj, Modern Devletin Doğası, İmge Yayınları, Ankara, 2000.

Osmanlı ve Ortadoğu üzerine çalışmaları ile ün salmış olan Rifa'at Ali Abou-el-Haj bilhassa Karlofça öncesi ve sonrası Osmanlı toplum yapısı ve diplomasisi üzerine çalışmalar yapmıştır. Modern Devletin doğası isimli bu çalışma daha çok on yedinci yüzyılın ikinci yarısına odaklanmıştır. Eserde onaltıncı yüzyılda devletin ve toplumun doğasını belirleyen temel eğilimler incelenmiştir. Rıfa'at Ali eserde Naima, Koçi Bey ve nasihatnamelerden yola çıkarak Osmanlı bilim adamlarının değişime nasıl baktıkları ortaya konmaya çalışılmıştır. Bunun yan ısıra eserde Osmanlı toplumu ve yönetici sınıfı ile ilgili:
  • 1703 isyanı,
  • Miri toprak rejimi ve uygulaması,
  • Osmanlı yönetici sınıfı ve meritokratik yapı, 
  • Vergi yükümlüsü teba ve reaya,
  • Vergi toplamada karşılaşılan sorunlar,
  • Yönetici elit arasına kazancın paylaşılması konularına değinilmiştir.

*          *             *               *


Selim Hilmi Özkan, Osmanlı Devleti ve Diplomasi, İdeal Kültür Yayıncılık, İstanbul, 2016.

Eser Osmanlı Diplomasisinin kuruluşundan yıkılışına kadar geçen sürede geçirdiği değişimi ele almaktadır.

Henry Kissinger “Diplomasi” isimli eserinde “XX. yüzyılda, uluslararası ilişkileri hiçbir ülke Birleşik Devletler kadar kesin, fakat aynı zamanda kararsız bir şekilde etkilememiştir. Hiçbir toplum, onun kadar başka devletlerin içişlerine karışmama ilkesinde ısrarlı veya kendi değerlerinin bütün dünyaca uygulanması düşüncesine onun kadar ateşli olmamıştır.”  ifadelerini kullanır. Bu yaklaşım doğru olabilir veya tartışılabilir. Fakat kesin ve tartışmasız bir şey vardır ki, XV. ve XVI. yüzyılda hatta XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin dünya siyasetini yönlendirdiği kadar hiçbir devlet dünya siyasetine yön verememiştir. Bu yön verme Birleşik Devletlerin yaptığı şekilde kararsız da değildir. Kendi değerlerini diğer devletlere dayatma veya uygulatma konusunda da Birleşik Devletler kadar ısrarcı da olmamıştır.

*                      *              *

Diğer Makaleler